Zakład Hodowli Owiec został utworzony dnia 1.X.1950 roku w ramach Katedry Szczegółowej Hodowli Zwierząt na Wydziale Zootechnicznym Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie powołanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 maja 1950 roku. Trzon kadry naukowej i studiującej młodzieży nowoutworzonej w Olsztynie uczelni w dużej w mierze tworzyły: licząca się już przed wojną Wyższa Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego w Cieszynie oraz część Wyższej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego w Łodzi, które poza majątkiem ruchomym wniosły cały swój dorobek naukowo-dydaktyczny oraz wieloletnie tradycje akademickie. Pierwszym organizatorem i rektorem olsztyńskiej uczelni był dotychczasowy rektor szkoły cieszyńskiej, prof. inż. Marian Gotowiec.



 

Katedry Hodowli Ogólnej Zwierząt - z-pca prof. mgr Adam Szostkiewicz (1905 – 1974)


Katedry Szczegółowej Hodowli Zwierząt - prof. Włodzimierz Szczekin-Krotow (1884 -1969)
 


Katedry Żywienia Zwierząt - prof. nadzw. dr Józef Dubiski (1914 -1977)

Po utworzeniu Zakładu Hodowli Owiec w 1950 roku, która weszła w strukturę Katedry Szczegółowej Hodowli Zwierząt Domowych na Wydziale Zootechnicznym, kierownictwo powierzono prof. kontraktowemu, mgr. Adamowi Szostkiewiczowi. Profesor prowadził wykłady z hodowli ogólnej jak również z hodowli owiec. Od dnia 10.10.1953 roku kierownikiem Zakładu zostałz-ca prof. doc. Dr hab. Aleksander Martyniak - magister biologii, inżynier rolnik i doktor nauk rolniczych, który odbył wieloletni staż pracy na Wydziale Rolniczo-Leśnym Politechniki Lwowskiej, a następnie kilka lat pracował na stanowisku kierownika Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki w Mełnie. Rozporządzeniem Premiera z dnia 28. sierpnia 1954 r. otrzymał nominację na zastępcę profesora. Dr Martyniak pełnił funkcję kierownika zakładu do 31.08.1976 r. Pod tą nazwą Zakład funkcjonował do 1970 roku. Wówczas zakład dynamicznie się rozwijał i zatrudniał pracowników.

W trakcie swej wieloletniej działalności Zakład Hodowli Owiec, podobnie jak Wydział Zootechniczny i Uczelnia, przeszedł kilka zmian organizacyjnych i przemianowań co związane było z ewoluowaniem kierunków badań prowadzonych w Katedrze, zmian w ofercie dydaktycznej Wydziału oraz realizowanych przedmiotów, co jednocześnie wpływało na zmianę jej nazwy (tab.1).

Tabela 1. Zmiany organizacyjne Zakładu/Katedry na przestrzeni lat

Warunki lokalowe

Początkowo Wydział Zootechniczny w całości mieścił się w ówczesnym bloku 36 - obecnie ul. Prawocheńskiego 1.

Tablica pamiątkowa poświęcona prof. P. Znanieckiemu	Prof. dr hab. Piotr Znaniecki  (1911 – 1986)

Zakład Hodowli i Technologii Produkcji Owiec znalazł się w posiadaniu pawilonu 23 o powierzchni 653 m². Znalazły się w nim: pomieszczenie rusztowe dla 80 owiec i kóz, 2 pomieszczenia do magazynowania pasz, pomieszczenie dla obsługi zwierząt, 2 pokoje dla pracowników naukowo-dydaktycznych, sala ćwiczeń dla 25 osób.

W pierwszych latach po uruchomieniu laboratorium prowadzono w nim głównie badania naukowe dotyczące min.: stosowania pełnoporcjowych mieszanek granulowanych w żywieniu owiec dorosłych; żywienia tryczków w tuczu średnio intensywnym mieszankami granulowanymi o różnym udziale owsa (60, 40 i 20%); sterowania rozpłodem maciorek w okresie poporodowym (2 wykoty w ciągu roku); stosowania białka chronionego w żywieniu maciorek; wpływu zróżnicowanego żywienia na wydajność i skład mleka koziego.

W międzyczasie zaczęto kompletować osobniki różnych ras owiec i kóz dla celów dydaktycznych. Pod koniec lat osiemdziesiątych Zakład posiadał przedstawicieli takich ras owiec (najczęściej 1 tryka i 2 maciorki) jak: dzikie afrykańskie arui, czarnogłówka, merynos polski, owca fińska, górska, karakuł, kent, kamieniecka, teksel, laine, wrzosówka oraz kóz: polska biała uszlachetniona i kameruńska. Przez krótki okres czasu w kolekcji zakładowych zwierząt znajdował się także młody – oswojony muflon, który przez niedopatrzenie stróża zginął przygnieciony lassem.

Stado owiec, kóz i lam oraz psem Bacą

W 2023 roku KHOiK zakupiła dwie młode alpaki do Laboratorium Dydaktyczno-Badawczego, dla których studenci w plebiscycie wybrali imiona Koko i Luna (fot. 5). Dodatkowo Katedra posiada jeszcze samca alpakę, który został zakupiony wcześniej.

Laboratorium Dydaktyczno-Badawcze jest doskonałą bazą dydaktyczną dla studentów Wydziału Bioinżynierii Zwierząt, którzy realizowali bądź realizują zajęcia w ramach utworzonych na Wydziale kierunków, tj. zootechnika i zwierzęta w rekreacji, edukacji i terapii. Także studenci innych Wydziałów realizowali bądź realizują w nim swoje zajęcia, tj. Medycyny Weterynaryjnej, Nauk Technicznych, Rolnictwa i Leśnictwa, Nauki o Żywności oraz Biologii i Biotechnologii. W Laboratorium Dydaktyczno-Badawczym odbywają się również praktyki studentów Wydziału Bioinżynierii Zwierząt oraz praktyki hodowlane studentów Wydziału Medycyny Weterynaryjnej. W laboratorium organizuje się również wykłady i warsztaty dla uczniów szkół rolniczych, tj.: Dobrocin, Smolajny i Karolewo. W 2021 roku w laboratorium realizowano projekt przygotowany wspólnie z WMODR w Olsztynie, pt. Innowacyjne rozwiązania w hodowli owiec i kóz w rozwoju przedsiębiorczości obszarów wiejskich, skierowany do uczniów szkół rolniczych, którzy uczestniczyli w wykładach, warsztatach oraz degustowali produkty owcze i kozie. W 2023 roku podpisano umowę włączającą Laboratorium Dydaktyczno-Badawcze KHOiK do Krajowej Sieci Gospodarstw Demonstracyjnych jako ośrodka wizytującego. Projekt dotyczy wdrażania innowacji oraz upowszechniania dobrych praktyk rolnych i produkcyjnych w gospodarstwach rolnych. Laboratorium służy również uczniom z różnych szkół, podstawowych, którzy zapraszani są z różnych okazji na: Olsztyńskie Dni Nauki czy Otwarte Dni Uniwersytetu. Katedra organizuje również w Laboratorium warsztaty w ramach cyklicznie odbywających się konferencji dla Hodowców Owiec i Kóz. Pierwsza taka konferencja odbyła się 10.10.2019 r. pt. Efektywność produkcji owczarskiej; druga, pt. Produkcja owczarska - szanse i zagrożenia, odbyła się 17.10.2023 r., a trzecia, pt. Aktualne trendy w hodowli kóz w Polsce, odbyła się 14.10.2024 r. Zostały one dofinansowane ze środków Ministra Nauki w ramach Programu Regionalna Inicjatywa Doskonałości.

Laboratorium odwiedzają również liczni goście z Uniwersytetów w Polsce jak i ze Świata, a także osoby z różnych podmiotów gospodarczych. Laboratorium odwiedzali goście/naukowcy z wielu krajów w tym z: Niemiec, Francji, Hiszpanii, Kanady, USA, Kataru, Emiratów Arabskich, Indii, Kazachstanu, Chin, Korei, Litwy, Łotwy, Ukrainy, Słowenii Chorwacji, Czech, Słowacji, Białorusi. Wszystkie wizyty udokumentowane są w prowadzonej księdze odwiedzin, która znajduje się w Laboratorium Dydaktyczno-Badawczym, przy ul. Słonecznej 50J. Zwierzęta wchodzące w skład kolekcji dydaktycznej, (szczególnie alpaki) opisywane są w gazetach, zeszytach popularno-naukowych, prezentowane są także w mediach społecznościowych, na stronach internetowych, na ekranach lokalnej telewizji (podczas różnych wywiadów), a nawet na kartach kalendarza.

Dysponując tak ciekawym obiektem Katedra Hodowli Owiec i Kóz podejmuje szereg inicjatyw edukacyjnych. Oferta w szczególności kierowana jest do szkół o profilu kształcenia związanym z rolnictwem, których absolwenci są potencjalnymi kandydatami na studentów UWM. Takie studyjne wizyty składają uczniowie ze szkół w Smolajnach, Dobrocinie i Karolewie. Dla uczniów ze szkoły w Smolajnach odbyły się tutaj pokazowe zajęcia, przygotowane wspólnie z Agencją Rynku Rolnego, sfilmowane i wyemitowane przez olsztyńską TVP w raporcie rolniczym. Jest to przykład dobrej współpracy między różnymi jednostkami działającymi w obszarze rolnictwa. Problematyka zajęć dotyczyła możliwości pozyskiwania produktów spożywczych o wysokich walorach zdrowotnych. Tego rodzaju warsztaty powinny być standardem edukacji młodzieży i ośrodek jest przygotowany, aby je realizować. Elementy wiedzy z tego zakresu mogą i powinny być wprowadzane także na niższych stopniach kształcenia. Świadczy o tym wyjątkowe zainteresowanie Laboratorium przez uczestników Uniwersytetu Dzieci, z którym Katedra nawiązała współpracę. Ta inicjatywa jest istotnym aspektem edukacji wprowadzającej do świadomości dzieci właściwe relacje między światem ludzi i zwierząt, ale również dającej im podstawową wiedzę o związku między jakością produktów pochodzenia zwierzęcego a stanem zdrowia własnego organizmu.

Laboratorium Dydaktyczno-Badawcze jest otwarte dla każdego, komu zwierzęta są bliskie i kto chciałby się czegoś o nich dowiedzieć lub choćby na nie popatrzeć. Doskonałą ku temu okazją mogą być wspomniane już Olsztyńskie Dni Nauki i Sztuki, corocznie organizowane w miesiącu wrześniu. Można wówczas obejrzeć nie tylko zwierzęta, ale również interesujące eksponaty, m.in. wełen i skór. Dla dzieci prowadzone są także warsztaty pokazowe dotyczące filcowania wełny.

Kadra i jej rozwój

 Pierwszymi pomocniczymi pracownikami naukowymi w Zakładzie Hodowli Owiec byli starszy asystent mgr inż. Jan Czarnecki (1951-1954), absolwent UMCS w Lublinie, oraz starszy asystent mgr inż. Jadwiga Jackowska (1954-1959), absolwentka SGGW w Warszawie. W marcu 1955 r. rozpoczął pracę na stanowisku asystenta inż. Leszek Mercik, absolwent tutejszej WSR, a po uzyskaniu tytułu mgr inż. (1958) objął funkcję starszego asystenta. We wrześniu 1956 r. asystentem naukowo-technicznym został absolwent rodzimego Wydziału inż. Wiesław Szczepański, najpierw zatrudniony był w Zakładach Doświadczalnych Uczelni, a od listopada 1957 r. w Zakładzie Hodowli Owiec. Dwa lata później przeszedł na etat asystenta. W styczniu 1957 r. rozpoczęła pracę na stanowisku asystenta mgr inż. Jadwiga Hyży, absolwentka macierzystego Wydziału. W listopadzie 1959 r. została zatrudniona na etacie asystenta naukowo-technicznego inż. Halina Mercik.

W pierwszych latach funkcjonowania Zakładu Hodowli Owiec kadra naukowa składała się z młodych ludzi, absolwentów WSR, nie posiadała wysokich stopni naukowych, a jednak podejmowała się trudu i ogromu pracy dydaktycznej, naukowej i organizacyjnej. Na przestrzeni lat zmieniał się i umacniał naukowo skład osobowy pracowników Zakładu, a następnie Katedry. W tabeli 3 podano kadrę naukową od momentu powstania Zakładu/Katedry do chwili obecnej.

Tabela 3. Przebieg rozwoju naukowego kadry naukowej Zakładu/Katedry w okresie zatrudnienia

    W latach 1965/66 wydział Zootechniczny uzyskał prawo promowania doktorów i doktorów habilitowanych i właściwie od tego okresu rozpoczął się rozwój kadry naukowej Zakładu Hodowli Owiec. Wówczas w Zakładzie kierownikiem był doc. dr hab. Aleksander Martyniak, a adiunktem był dr Leszek Mercik, natomiast asystentami byli: mgr Jadwiga Hyży i mgr Wiesław Szczepański. Prof. Aleksander Martyniak był jednym z twórców polskiego owczarstwa w powojennej Polsce. Pełnił różne funkcje w tym m.in. był członkiem Komisji Hodowli Owiec przy Ministrze Rolnictwa i członkiem Rady Selekcjonerów Związku Hodowców Owiec w Polsce. Pierwszym obronionym w 1965 r. w Zakładzie doktorantem, którego promotorem był prof. Aleksander Martyniak, był mgr Wiesław Szczepański, który był współzałożycielem koła PTZ na Wydziale Zootechnicznym, a następnie jego przewodniczącym w latach 1988-1998, był także członkiem Zarządu Głównego PTZ w latach 1988-2004 oraz Członkiem Honorowym PTZ. W latach 1991-1998 był pełnomocnikiem Rektora w Izbie Wełny w Gdyni. Był także twórcą ośrodka naukowego zajmującego się badaniami naukowymi z zakresu łowiectwa wprowadzając Zespół Gospodarki Łowieckiej do struktur Wydziału Zootechnicznego. Przez 60 lat nieprzerwanie był członkiem Studenckiego, a następnie Akademickiego Koła Łowieckiego „Darz Bór” w Olsztynie.

Kiedy w 1971 roku dr Leszek Mercik uzyskał tytuł doktora habilitowanego i stał się samodzielnym pracownikiem naukowym, wówczas w sposób znaczny przyczynił się do rozwoju kadry naukowej Zakładu, gdyż pod jego kierunkiem, w latach 1971-1989 stopień naukowy doktora nauk rolniczych w dyscyplinie zootechnika uzyskało 5 osób. Wzrost rozwojowy nastąpił szczególnie kiedy doc. dr hab. Leszek Mercik w 1976 roku objął stanowisko kierownika Zakładu, a następnie w 1985 r. otrzymał tytuł profesora tzw. belwederskiego. Profesor kontynuował prace badawcze rozpoczęte przez prof. Aleksandra Martyniaka i kreował własną tematykę badawczą, a w miarę zdobywania i nabierania doświadczenia zatrudnionych w Zakładzie pracowników naukowych, stwarzał im warunki do rozwoju naukowego poprzez prowadzenie przez nich, własnych badań. Pierwszym wypromowanym doktorem była Maria Nowicka, która obroniła pracę doktorską w 1978 r. Kolejnym doktorantem, który uzyskał doktorat była mgr Stanisława Czarniawska, która uzyskała tytuł doktora w 1980 roku broniąc pracę pt. Wpływ jednorodnego żywienia na wzrost i rozwój oraz jakościowe i ilościowe cechy wełny rosnących maciorek polskiej owcy długowełnistej. Pani doktor, po zamążpójściu używając nazwiska Czarniawska-Zając pracowała jako adiunkt w Katedrze do 2005 roku, kiedy to przeszła na emeryturę.

Niektórzy z doktorów wypromowanych przez profesora Leszka Mercika z powodzeniem kontynuowało swój dalszy rozwój naukowy. Do nich należał doktorant Stanisław Milewski. Kolejnym wypromowanym przez prof. Leszka Mercika był doktorant Zenon Tański. Ostatnią, obronioną pod promotorstwem prof. Leszka Mercika, była doktorantka Jolanta Hapanowicz, która pracowała w KHOiK jako adiunkt do 1991 roku.

W kolejnych latach działalności naukowej Zakładu/Katedry, kiedy w latach 1991-2004, kierownikiem Katedry Owczarstwa, Łowiectwa i Hodowli Kóz był prof. Wiesław Szczepański, doktorat obroniły 2 osoby pod jego promotorstwem, Jedną z nich była mgr Elżbieta Formańska, która obroniła pracę w 1996 r. a drugą mgr Iwona Sławińska, broniąca w pracę doktorską 2004 r. Kiedy dr Henryk Brzostowski uzyskał tytuł doktora habilitowanego w 1988 r. i stał się samodzielnym pracownikiem naukowym, wypromował kolejnego doktoranta w Katedrze, jakim był mgr Ryszard Stempel, który pracę doktorską obronił w 1995 r. Dr inż. Ryszard Stempel w 2002 r. rozpoczął pracę na Wydziale Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie i wówczas współorganizował Katedrę Ubezpieczeń wraz z prof. dr hab. Elżbietą Kucką. Był pierwszym adiunktem tej Katedry i współautorem programów nauczania z zakresu problematyki ubezpieczeń. Obecnie dr inż. Ryszard Stempel pełni funkcję starszego wykładowcy w Katedrze Finansów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM. Prof. Henryk Brzostowski był także promotorem pracy doktorskiej mgr Piotra Brewki, którą obronił w 2002 r.

Kolejny rozwój kadry naukowej należy przypisać Panu prof. Stanisławowi Milewskiemu, który w latach 2009-2020 był kierownikiem Katedry Hodowli Owiec i Kóz i wypromował 3 doktorantów. Pierwszą z nich była mgr Katarzyna Ząbek, która w 2011 r. obroniła pracę, a następnie została zatrudniona i obecnie pracuje w Katedrze na stanowisku adiunkta. Drugą, była doktorantka mgr Bożena Zaleska, która obroniła pracę w 2012 r. Trzecią osobą była mgr Justyna Błażejak-Grabowska, która wykonała i obroniła pracę w 2019 r. Promotorem pomocniczym pracy była dr inż. Katarzyna Ząbek. Obecnie dr Justyna Błażejak pracuje jako adiunkt w Katedrze Dobrostanu Zwierząt i Doświadczalnictwa na macierzystym Wydziale.

Oprócz wyżej wymienionych pracowników naukowo-dydaktycznych zatrudnionych w Katedrze, pracowało również liczne grono pracowników inżynieryjno-technicznych. Począwszy od 1950 roku na takich etatach zatrudnieni byli: Gabriel Barański, Sławomir Mossakowski, inż. Halina Mercik, mgr Stanisława Czarniawska, mgr Henrietta Tywończuk, Wiesława Karwacka, Teresa Mazuchowska, mgr Mirosława Kaliszczak, mgr inż. Małgorzata Konstantynowicz, dr Jolanta Hapanowicz, Renata Janicka, mgr Włodzimierz Sebastyański, mgr Jerzy Dzida, mgr Bergolc Zofia, mgr Anna Żywica, dr inż. Alicja Sobczak, mgr inż. Robert Fałkowski, lic. Olga Malanowska. W Katedrze zatrudnione były także osoby do obsługi zwierząt i do nich należeli: Jan Rapińczuk, Tomasz Jaskólski, Teresa Górska, Reinhold Stripling, Krzysztof Traczuk, Henryk Kozicki, Krzysztof Szałkowski, Piotr Berk, Ryszard Roman, Wojciech Nędzak i Ireneusz Bloch.

Niezwykle istotne w pracach dotyczących spraw administracyjno-organizacyjnych jest szczególne zaangażowanie dr inż. Alicji Sobczak, której sprawność działań pozwala na prawidłowe funkcjonowanie Katedry. Ponadto bierze ona czynny udział zarówno w pracach badawczych jak i przy opracowywaniu publikacji naukowych. Natomiast nad dbałością o zwierzęta utrzymywane w Laboratorium Dydaktyczno-Badawczym i ich wysoki dobrostan czuwają Ireneusz Bloch i lic. Olga Malanowska, którzy również zajmują się promocją Wydziału przyjmując liczne grupy odwiedzających uczniów z różnych szkół.

Obecnie w Katedrze Hodowli Owiec i Kóz zatrudnieni są:

Pracownicy czynni zawodowo:

− Prof. zw. dr hab. inż. Jan Miciński - kierownik Katedry.

− dr inż. Iwona Chwastowska-Siwiecka - adiunkt,

− dr inż. Alicja Sobczak - specjalista,

− dr inż. Katarzyna Ząbek - adiunkt,

− mgr lic. Olga Malanowska – pracownik obsługi technicznej,

− Ireneusz Bloch – pracownik produkcji zwierzęcej.

Pracownicy emerytowani:

− prof. dr hab. Stanisław Milewski,

− dr hab. Zenon Tański,

− mgr inż. Jerzy Dzida,

− mgr inż. Mirosława Kaliszczak,

− mgr Henrietta Tywończuk.

Działalność dydaktyczna

    Zakład Hodowli Owiec od początku powstania w 1950 roku został włączony w prowadzenie zajęć dydaktycznych z hodowli owiec, które rozpoczęły się w roku akademickim 1951/52. Najpierw prowadzone były dla Wydziału Rolnego, a dwa lata później dla Wydziału Zootechnicznego. Pierwsze wykłady z chowu i hodowli owiec prowadził prof. Adam Szostkiewicz, następnie od jesieni 1953 do 1960 roku przejął prof. Aleksander Martyniak. Ilość wykładów i ćwiczeń była różna w kolejnych latach i dla różnych wydziałów. Ćwiczenia były typu laboratoryjnego, a od roku 1956/57 wprowadzono także zajęcia terenowe. Ćwiczenia laboratoryjne dotyczyły cech fizycznych wełny, oznaczania grubości, wytrzymałości wełny na odpowiednich przyrządach, a także prowadzono ćwiczenia z bonitacji owiec, prac pielęgnacyjnych w owczarni, żywienia poszczególnych grup w różnych okresach roku oraz sortowania wełny i rozpoznawania poszczególnych ras krajowych owiec. Dużym utrudnieniem był brak stałej sali do ćwiczeń, a zajęcia dydaktyczne odbywały się w różnych blokach (salach) na terenie Uczelni. Ogółem w latach 1953-1956 zajęciami z zakresu hodowli owiec objęto 1 074 studentów. Od 1956 roku wprowadzono wykłady na II^o studiów Wydziału Zootechnicznego. Nie obowiązywał wówczas limit godzin, a studentom poświęcano bardzo dużo czasu. Wszyscy pracownicy Zakładu prowadzili konsultacje grupowe i indywidualne. Pracownicy Zakładu/Katedry wiele uwagi poświęcali również kontaktom z tzw. „terenem”, prowadząc klasyfikację owiec w owczarniach zarodowych i towarowych, komisyjne uznawanie owczarń zarodowych oraz prace selekcyjne w owczarniach PGR na terenie woj. olsztyńskiego i gdańskiego co sprzyjało coraz większej liczbie prac magisterskich wykonywanych w terenie.

   W roku akademickim 1998/1999 obciążenie Katedry Owczarstwa, Łowiectwa i Hodowli Kóz wynosiło ogółem: z zakresu hodowli owiec i kóz - 829 godzin; z łowiectwa - 364 godziny. Wówczas wykłady i seminaria z dyscyplin: hodowla owiec i kóz; łowiectwo z ekologią zwierząt łownych; agroturystyka ze zwierzętami prowadził prof. W. Szczepański. Także w tym roku akademickim, po raz pierwszy pracownicy Katedry prowadzili zajęcia z chowu i hodowli owiec dla studentów Wydziału Medycyny Weterynaryjnej. Wówczas zajęcia prowadzono na czterech Wydziałach: Bioinżynierii Zwierząt (studia stacjonarne i niestacjonarne na 3 kierunkach i studia magisterskie); Rolnictwa i Kształtowania Środowiska (studia niestacjonarne i stacjonarne na 2 kierunkach), Mechanicznym (na kierunku technika rolnicza i leśna) oraz na wspomnianym już Wydziale Medycyny Weterynaryjnej.

   W ostatnio wykonanym pensum dydaktycznym za rok akademicki 2023/2024 obciążenie Katedry Hodowli Owiec i Kóz wyniosło 786 godzin dydaktycznych. Godziny te Katedra wykonuje podczas zajęć na macierzystym Wydziale na 2 kierunkach, tj.: zootechnika i zwierzęta w rekreacji, edukacji i terapii, na I stopniu, jak i II stopniu kształcenia studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Na kierunku zootechnika realizowane są przedmioty tj.: Chów i hodowla owiec oraz kóz; Owczarstwo i koziarstwo; Pracownia szkolenia zawodowego, Komputerowe programy zarządzania stadem, Szkolenie dotyczące ochrony zwierząt; Wybrane zagadnienia produkcji zwierzęcej. Natomiast na kierunku zwierzęta w rekreacji, edukacji i terapii są realizowane następujące przedmioty: Chów i hodowla zwierząt użytkowych, Higiena i dobrostan zwierząt; Pracownia szkolenia zawodowego; Szkolenie dotyczące ochrony zwierząt; Zwierzęta użytkowe w rekreacji, edukacji i wspomaganiu terapii; Alpakoterapia i felinoterapia; Dobrostan w hodowli i użytkowaniu zwierząt; Szkolenie z zakresu ochrony zwierząt; Wybrane zagadnienia z chowu i hodowli zwierząt; Zwierzęta w gospodarstwach agroturystycznych i ich otoczeniu. Na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej Katedra współrealizuje przedmioty na studiach jednolitych, na kierunku weterynaria: Chów i hodowla zwierząt; Prewencja weterynaryjna I; Choroby małych przeżuwaczy oraz anglojęzyczny przedmiot: Animal husbandry and breeding. Natomiast na Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa współrealizowane są dwa przedmioty na studiach stacjonarnych I stopnia i studiach niestacjonarnych 1 stopnia, tj.; Chów i hodowla zwierząt II; Szkolenie dotyczące ochrony zwierząt.

  Wymiernym wskaźnikiem zaangażowania dydaktycznego pracowników Zakładu/Katedry jest liczba wypromowanych przez nich dyplomantów. Pierwszymi magistrantami, którzy zgłosili się do Zakładu w 1954/55 byli asystenci z Wydziału Mleczarskiego WSR w Olsztynie: inż. Kazimierz Babuchowski i inż. Marian Tomasik. Obydwaj byli później pracownikami Uczelni. Natomiast w roku akademickim 1955/56 magistrantami byli: inż. Jadwiga Hyży (była później Adiunktem w Zakładzie), inż. Jan Kumor (wieloletni pracownik w Zjednoczeniu PGR w Olsztynie), inż. Wiesław Szczepański (późniejszy Kierownik Katedry Owczarstwa, Łowiectwa i Hodowli Kóz). W latach 1956-1958 prace wykonywało 6 magistrantów: Stanisław Bezuch, Paweł Cieślar, Zdzisław Czosnek, Leszek Mercik (późniejszy Kierownik Zakładu), Kazimierz Skrabacz, Piotr Sikorski, a w latach 1957-59: Stanisław Chmielewski, Józef Serwatka, Jerzy Rudzki (późniejszy Dyrektor OSHZ w Olsztynie).

Prace magisterskie, inżynierskie i licencjackie (mgr/inż./lic.) wykonywane były praktycznie pod kierunkiem każdego pracownika naukowo-dydaktycznego, czyli: z-ca prof. doc. dr hab. Aleksandra Martyniaka - 65; prof. dr hab. Leszka Mercika - 77; prof. dr hab. Wiesława Szczepańskiego - 47; prof. dr hab. Henryka Brzostowskiego - 43; prof. dr hab. Stanisława Milewskiego - 8/15; prof. dr hab. inż. Jana Micińskiego - 123/96 (w tym 112/71 pracując w KHBiOM); dr hab. Zenona Tańskiego - 3/4; Stanisławy Czarniawskiej-Zając - 11; dr inż. Jadwigi Hyży - 6; dr inż. Katarzyny Ząbek - 18/24/14; dr inż. Iwony Chwastowskiej-Siwieckiej - 56/72 (w tym 53/63 pracując w KTiPSZ). O jakości realizowanych prac świadczy fakt, że są one nagradzane w ramach konkursu na najlepsze prace magisterskie organizowanego prze Polskie Towarzystwo Zootechniczne. Prace wykonane pod kierunkiem dr inż. Katarzyny Ząbek i dr inż. Iwony Chwastowskiej-Siwieckiej były wielokrotnie nagradzane.

   Pracownicy Zakładu/Katedry prowadząc badania naukowe i zajęcia dydaktyczne gromadzili wiedzę, którą przekazywali poprzez pisanie podręczników, skryptów czy też innych opracowań wykorzystywanych w dydaktyce. W 1971 roku wydano podręcznik jako praca zbiorowa pod redakcją prof. A. Domańskiego, pt. Zarys produkcji owczarskiej, w którym prof. Aleksander Martyniak opracował rozdział II, pt. Rasy i typy użytkowe owiec. Z podręcznika tego korzystało wiele studentów zarówno na WSR w Olsztynie jak również w Polsce. W 1989 roku został wydany album ras, pt. Owce w Polsce, pod redakcją prof. Marii J. Radomskiej oraz prof. Andrzeja Laudowicza, w którym prof. Wiesław Szczepański był w zespole autorów charakteryzujących rasy. Opracowanie to wydano w językach: polskim, angielskim, francuskim i niemieckim. W 2001 roku zespół autorów: prof. W. Szczepański, dr Stanisława Czarniawska-Zając i prof. Stanisław Milewski opracowali i wydali „Przewodnik do ćwiczeń z chowu i hodowli owiec” z którego korzystali studenci wydziałów zootechnicznych w całej Polsce. Prof. Jan Miciński począwszy od 1997 r. uczestniczył w Zespole Redakcyjnym, a następie przewodniczył Zespołowi Redakcyjnemu, który opracował i wznawiał wydania „Przewodnika metodycznego do praktyk na Wydziale Bioinżynierii Zwierząt”, który jest uaktualniany i stanowi kompendium wiedzy o realizacji praktyk dla studentów wszystkich kierunków macierzystego wydziału. W 2013 roku prof. Jan Miciński był współautorem rozdziału pt. Macroscopic and microscopic evaluation of the liver, spleen and kidneys in rainbow trout w książce pt. The quality of rainbow trout from technologies applied in Poland, pod red. Prof. J. Szarek, prof. K.A. Skibniewska, prof. J. Zakrzewski, prof. J. Guziur. W 2016 r. prof. Jan Miciński był współautorem rozdziału V pt. Hodowla - czyli zanim popłynie mleko w podręczniku pt. Mleczarstwo Polskie. W 2021 roku prof. Jan Miciński był współautorem rozdziału pt. Uwarunkowania racjonalnego odchowu cieląt w podręczniku pod redakcją prof. Joanny Makulskiej i prof. Krzysztofa Adamczyka, pt. Środowiskowe i społeczno-ekonomiczne uwarunkowania zrównoważonego chowu bydła. Ponadto wydano opracowania naukowe prac wygłoszonych na konferencjach: w 2023 r. - pt. Produkcja owczarska - szanse i zagrożenia; a w 2024 r. - pt. Aktualne trendy w hodowli kóz w Polsce, obie pod redakcją naukową prof. Jana Micińskiego.

Działalność organizacyjna

   Pracownicy Zakładu/Katedry zawsze, obok działalności naukowej i dydaktycznej pełnili różne funkcje organizacyjne na Wydziale i Uczelni, przyczyniając się do ich rozwoju, jak również działali w organizacjach poza uczelnianych. Poniższe zestawienie podaje najważniejsze przykłady ich działalności organizacyjnej:

Prof. kontr. mgr Adam Szostkiewicz

−      Pierwszy Dziekan Wydziału Zootechnicznego WSR w Olsztynie.

−      Organizator i kierownik Katedry Hodowli Ogólnej Zwierząt oraz Zakładu Hodowli Owiec.

−      Prorektor, a następnie Rektor WSR w Olsztynie.

−      Kierownik Zakładu Hodowli Owiec.

−      Współorganizator AZS na WSR w Olsztynie.

−      Lektor Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.

−      Członek wielu Komisji Wydziałowych i Uczelnianych.

−      Członek Rady Naukowej Instytutu Zootechniki w Krakowie.

−      Z-ca dyrektora w Centralnym Zarządzie Hodowli Zarodowej.

Z-ca prof. doc. dr hab. Aleksander Martyniak

−     Członek KNZ PAN w Sekcji Hodowli Owiec.

−     Członek Rady Naukowo-Technicznej przy Ministerstwie Rolnictwa.

−     Członek Komisji Rolnej - Rady Naukowo-Ekonomicznej przy PWRN w Olsztynie.

−     Wiceprezes Wojewódzkiego Związku Hodowców Owiec w Olsztynie.

−     Prezes Kola PTZ w Olsztynie oraz członek Zarządu Głównego.

Prof. dr hab. Leszek Mercik

−      Kierownik Katedry Hodowli Owiec i Kóz.

−     Przewodniczący Rady Oddziałowej ZNP.

−     Wiceprezes Komitetu Uczelnianego ZNP.

−     Przewodniczący Komisji Wydziałowej ds. Dydaktyczno-Wychowawczych.

−     Uczelniany Rzecznik Dyscyplinarny ds. Studentów.

−     Rzecznik Dyscyplinarny ds. Nauczycieli Akademickich.

−     Członek Komisji Senackiej ds. Dydaktyczno-Wychowawczych.

−     Pełnomocnik Rektora w Izbie Wełny w Gdyni.

Prof. dr hab. Wiesław Szczepański

−     Współzałożyciel i przewodniczący koła PTZ na macierzystym wydziale.

−     Członek Zarządu Głównego, a następnie członek Honorowy PTZ.

−     Założyciel i członek Olsztyńskiego Forum Naukowego.

−     Członek Rady Naukowej Przeglądu Hodowlanego.

−     Wiceprezes Warmińsko-Mazurskiego RZHOiK.

−     Prezes Związku Kynologicznego w Polsce o. Olsztyński.

−     Organizator pierwszych 20 Krajowych Wystaw Psów Rasowych w Olsztynie.

−     Twórca ośrodka naukowego zajmującego się badaniami naukowymi z zakresu łowiectwa i wprowadzenie Zespołu Gospodarki Łowieckiej do struktur Wydziału Zootechnicznego.

−     Członek studenckiego, a następnie Akademickiego Koła Łowieckiego „Darz Bór” w Olsztynie.

Prof. dr hab. Henryk Brzostowski

−     Zastępca Dyrektora Instytutu Hodowli i Technologii Produkcji Zwierzęcej.

−     Kierownik Katedry Hodowli Owiec i Kóz.

−     Członek Rady Wydziału.

Prof. dr hab. Stanisław Milewski

−     Kierownik Katedry Hodowli Owiec i Kóz.

−     Opiekun grupy studenckiej i kierownik roku studiów stacjonarnych.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. studenckich czynów społecznych.

−     Zakładowy opiekun studenckich praktyk semestralnych.

−     Członek Rady i Pełnomocnik Dyrektora Instytutu Hodowli i Technologii Produkcji Zwierzęcej d/s BHP.

−     Członek Rady Wydziału.

−     Członek Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej.

−     Członek Wydziałowej Komisji Dydaktycznej.

−     Członek Wydziałowej Komisji Oceniającej Nauczycieli Akademickich.

−     Członek Wydziałowej Komisji Kadrowej i Nauki.

Prof. dr hab. inż. Jan Miciński

−     Członek Senatu UWM W Olsztynie

−      Członek Komisji Senackiej ds. Rozwoju i Budżetu Uczelni.

−     Członek Komisji Senackiej ds. Współpracy Międzynarodowej.

−     Członek Komisji Senackiej Statutowej.

−     Z-ca przewodniczącego Komisji Senackiej Wyborczej.

−     Kierownik Katedry Hodowli Owiec i Kóz.

−     Członek Komitetu Nauk Zootechnicznych i Akwakultury PAN.

−     Członek Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego.

−     Członek Związku Nauczycielstwa Polskiego.

−     Członek Międzynarodowej Komisji Akredytacyjnej „HKAOKO” na kierunku technologia produkcji surowców zwierzęcych na Uniwersytecie Rolniczym w Kostanay.

−     Członek Rady Naukowej czasopisma Acta Scientiarum Polonorum Zootechnica.

−     Członek Rady Wydziału Bioinżynierii Zwierząt.

−     Członek Rady Dziekańskiej.

−     Członek Rady Naukowej Dyscypliny Zootechnika i Rybactwo.

−     Przewodniczący Wydziałowej Komisji ds. Współpracy Międzynarodowej.

−     Członek Wydziałowego Zespołu ds. Zapewnienia Jakości Kształcenia.

−     Członek Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej.

−     Członek Wydziałowej Komisji ds. Nagród i Odznaczeń.

−     Członek Komisji ds. Kadrowych i Rozwoju Wydziału.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. praktyk studenckich;

−     Pełnomocnik Dziekana ds. wydziałowej sieci informatycznej.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. umiędzynarodowienia wydziału.

−     Redaktor tematyczny w czasopiśmie naukowym Polish Annals of Medicine.

−     Redaktor tematyczny w czasopiśmie naukowym Journal of Elementology.

−     Członek Zespołu Eksperckiego „Doktorat Wdrożeniowy” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

−     Członek Zespołu Eksperckiego „Doskonała nauka - wsparcie działalności upowszechniającej naukę” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

−     „Visiting profesor” na Uniwersytecie Baitursynova w Kostanay/Kazachstan.

Dr inż. Iwona Chwastowska-Siwiecka

−     Prodziekan ds. studenckich Wydziału Bioinżynierii Zwierząt.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. Kół Naukowych na Wydziale Bioinżynierii Zwierząt.

−     Przewodnicząca Wydziałowego Zespołu ds. Badań Opinii Studentów oraz Ankietyzacji Absolwentów i Pracodawców.

−     Przewodnicząca Wydziałowej Komisji Egzaminacyjnej.

−     Przewodnicząca Wydziałowej Komisji Lokalowo-Inwentaryzacyjnej.

−     Przewodnicząca Zespołu Programowego kierunku: bioinżynieria produkcji żywności.

−     Wiceprzewodnicząca Wydziałowego Zespołu ds. Zapewniania Jakości Kształcenia.

−     Wiceprzewodnicząca Wydziałowej Rady Edukacyjnej.

−     Wiceprzewodnicząca Komisji ds. Promocji Wydziału.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. promocji i współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym - koordynator.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. Studentów z Niepełnosprawnościami.

−     Członek Rady Wydziału Bioinżynierii Zwierząt.

−     Członek Rady Dziekańskiej Wydziału Bioinżynierii Zwierząt.

−     Członek Komisji ds. Rozwoju Dyscypliny Zootechnika i Rybactwo.

−     Członek Wydziałowego Zespołu ds. Dodatku Motywacyjnego.

−     Członek Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej do przeprowadzenia postępowań kwalifikacyjnych na studia powołanej Decyzją Rektora UWM w Olsztynie.

−     Członek Uczelnianej Rady Edukacyjnej powołanej przez Rektora UWM w Olsztynie.

−     Członek Wydziałowej Komisji ds. potwierdzania efektów uczenia się w szkolnictwie wyższym.

−     Członek Komisji ds. Promocji Wydziału.

−     Członek Wydziałowego Zespołu ds. Zapewniania Jakości Kształcenia.

−     Członek Zespołu Programowego Kierunku Zootechnika.

−     Założyciel i opiekun Naukowego Koła Oceny Surowców i Produktów Zwierzęcych.

−      Wielokrotny opiekun roku na kierunku bioinżynieria produkcji żywności.

−     Członek i sekretarz Rady Naukowej ds. Żywienia i Rozwoju Człowieka powołanej przez Związek Hodowców Zwierząt i Producentów Sektora Rolno-Spożywczego VERUS- Stowarzyszenie.

−     Członek Rady Programowo-Naukowej czasopisma Gospodarka Mięsna wydawnictwa Sigma-Not.

−     Koordynator Wydziałowy projektu pn.: „Program Rozwojowy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie” współfinansowany przez UE (POWR.03.05.00-00-Z310/17-00).

−     Koordynator Wydziałowy projektu pn.: „Uniwersytet Wielkich Możliwości - program podniesienia jakości zarządzania procesem kształcenia i jakości nauczania”, współfinansowany przez UE (POWR.03.05.00-00-Z201/18).

−     Pomysłodawca i organizator wydziałowego wydarzenia pn. „Zawodowy Kompas WBZ Student-Absolwent-Pracodawca - teraźniejszość oraz przyszłość w zootechnice i rybactwie”.

Dr inż. Katarzyna Ząbek

−      Członek Wydziałowego Zespołu ds. badań Opinii Studentów oraz Ankietyzacji Absolwentów i Pracodawców.

−     Członek Komisji ds. Promocji Wydziału.

−     Członek Wydziałowej Komisji Dydaktycznej.

−     Pełnomocnik Dziekana ds. Kół Naukowych na Wydziale Bioinżynierii Zwierząt.

−     Członek Komisji ds. Promocji Wydziału.

−     Członek Wydziałowej Rady Edukacyjnej.

−     Członek Wydziałowego Zespołu ds. Zapewnienia Jakości Kształcenia.

−     Wielokrotny członek Wydziałowej Komisji Wyborczej.

−     Członek zespołu programowego kierunku Zwierzęta w rekreacji, edukacji i terapii.

−     Opiekun Studenckiego Koła Naukowego Hodowców Owiec i Kóz „Chimera”.

−     Opiekun praktyk studenckich.

−     Wielokrotny członek Punktu Obsługi Kandydata podczas rekrutacji na studia stacjonarne i niestacjonarne w Uniwersytecie.

Dr inż. Alicja Sobczak

−     Członek Zespołu ds. Dobrostanu Zwierząt.

−     Specjalista ds. administracyjnych związanych z organizacją i realizacją praktyk studenckich na Wydziale.

−     Wielokrotny członek Punktu Obsługi Kandydata podczas rekrutacji na studia stacjonarne i niestacjonarne w Uniwersytecie.

Działalność naukowo-badawcza

Prace badawcze realizowane w Zakładzie/Katedrze wynikały głównie z zainteresowań poszczególnych pracowników naukowych oraz możliwości warsztatu badawczego, różnego na przestrzeni lat. Na ogół były one ściśle ukierunkowane na rozwiązywanie aktualnych problemów nurtujących w danym okresie owczarstwo i koziarstwo w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem regionu Warmii i Mazur. Stałym dążeniem było i jest zastosowanie wyników badań w praktyce poprzez ich wdrażanie i upowszechnianie. Tematyka realizowanych w Zakładzie/Katedrze badań była bardzo rozległa i w wielu przypadkach posiadała interdyscyplinarny charakter. Tematycznie były to prace intensyfikujące hodowlę, głównie użytkowość owiec, przy zastosowaniu różnych metod działania. Podstawowe kierunki badań obejmowały szereg wzajemnie powiązanych zagadnień m.in. wpływu czynników środowiskowych na zdrowie i produkcyjność owiec i kóz oraz jakość pozyskiwanych od nich produktów.

W zniszczonej powojennej Polsce zaistniała pilna potrzeba wytworzenia możliwie jednolitego typu owcy długowełnistej, głównie dla sektora prywatnego, na podkładzie istniejącego w gospodarstwach chłopskich bezrasowego lub podrasowanego prymitywnego pogłowia owiec. Pracownicy Zakładu pod kierunkiem prof. A. Martyniaka już od 1955 roku rozpoczęli intensywne prace nad wytworzeniem, a później doskonaleniem owcy pozortskiej. Praca hodowlana polegała na jedno- lub dwurazowym krzyżowaniu posiadanych prymitywnych maciorek pomorskich z trykami rasy texel, a następnie rasy kent. Uzyskane potomstwo F₂ kojarzono między sobą lub z odpowiadającymi temu typowi trykami zakupionymi na aukcjach.

W roku 1966 owczarnię w Pozorach uznano za zarodową, a w 1972 roku całe stado przeniesiono do RZD Zajączki, zwiększając pogłowie owcy kamienieckiej. Kontynuowano więc badania nad doskonaleniem owiec rozpoczęte w 1955 r., które dotyczyły doskonalenia cech użytkowych owcy długowełnistej - kamienieckiej, prowadzone w Pozortach i PGR Rutkowicach, a następnie w RZD Bałcyny pod kierunkiem Prof. Aleksandra Martyniaka, a następnie przez prof. Leszka Mercika. Była to jakby kontynuacja badań zapoczątkowanych przez prof. Stanisława Jełowickiego, dotyczących selekcji w kierunku wełnistości, mięsności i plenności owcy kamienieckiej, które prowadził w POHZ w Suszu (kolebka owcy kamienieckiej). Ze względu na duże zapotrzebowanie przemysłu włókienniczego na wełnę w doskonaleniu owcy kamienieckiej szczególną uwagę zwracano na użytkowość wełnistą. Prace koncentrowały się m.in. na ustaleniu optymalnego pod względem ekonomicznym sortymentu wełny, ocenie wydajności wełny na owcy, na podstawie cząstkowego zbioru z powierzchni skóry (1 cm²) - ważne przy selekcji, ocenie rozwoju okrywy włosowej od urodzenia do wieku 1 roku w połączeniu z histologią skóry, na poszukiwaniu markerów związanych z ilościowymi i jakościowymi cechami wełny a polimorfizmem białek krwi, ustalaniu metod szybkiego oznaczania rendement wełny. W wyniku wieloletnich prac uzyskano pogłowie o wybitnych cechach genetycznych i użytkowych, doskonale przystosowane do miejscowych warunków środowiska. Owce odmiany kamienieckiej obecnego typu charakteryzują się dużą masą ciała (maciorki 60-70 kg, tryki 100-120 kg), poprawną budową o dobrze zaznaczonych cechach mięsnych, wełną przeważnie sortymentu C, wydajnością strzyżną matek ok. 6 kg, wysadnością 12-14 cm, plennością 140-160%.

Duże zapotrzebowanie na tryki czarnogłówki do krzyżowań towarowych oraz wzrost możliwości eksportu jagniąt rzeźnych, doskonalenie cech mięsnych zaniedbywanych przez lata u owiec tej rasy sprawiło, że w regionie Warmii i Mazur prace nad doskonaleniem owcy czarnogłówki kontynuował prof. W. Szczepański, który zajmował się doskonaleniem owcy - czarnogłówki - w kierunku użytkowości mięsnej, ze względu na duże zapotrzebowanie na tryki o doskonałych cechach mięsnych niezbędnych do krzyżowania towarowego. Badania polegały między innymi na dolewie krwi tryków czarnogłówki niemieckiej sprowadzonych z RFN (1960 i 1973 r.) krwi tryków rasy hempshire (1968 r.) i suffolk (1985 r.) importowanych z Anglii.

Systematyczna selekcja i właściwy dobór zwierząt do rozrodu wpłynęły na wyraźną poprawę cech mięsnych, przy równoczesnym utrzymaniu dobrej wełnistości. Duże trudności nastręczała poprawa wskaźników użytkowości rozpłodowej, głównie plenności tej jedynej krajowej mięsnej rasy owiec.

Tak więc badania nad zwiększeniem i poprawieniem jakości baraniny prowadzone były w Katedrze jeszcze w latach 70-tych i 80-tych i dotyczyły także, m.in. wpływu estrogenów i metod kastracji, zamienników mleka i mieszanek treściwych o różnym składzie i udziale zbóż, różnych pasz na wyniki tuczu jagniąt i opasu owiec dorosłych, a także przydatności mięsnej owiec z rejonu Warmii i Mazur i ich krzyżówek z trykami ras mięsnych oraz wieku owiec na cechy ilościowe i jakościowe mięsa.

W latach 80-tych, gdy pogłowie owiec w Polsce zaczęło szybko wzrastać, zespół pod kierunkiem prof. L. Mercika koncentrował się głównie na poszukiwaniu metod optymalnego wykorzystania surowców roślinnych w żywieniu. Kompleksowy cykl badań prowadzonych również z jednostkami naukowymi spoza Wydziału obejmował badania dotyczące optymalnego wykorzystania pasz objętościowych - konserwowanych w różnych technologiach żywienia owiec w pełnym cyklu produkcyjnym. Badano wpływ różnych pasz, tj. kiszonki, sianokiszonki, mieszanek granulowanych i brykietowanych na wzrost i rozwój jagniąt, użytkowość mleczną, mięsną, wełnistą i rozpłodową owiec dorosłych oraz ich zdrowotność. W rezultacie zmierzały one w kierunku poprawy cech ilościowych i jakościowych jagnięciny.

W latach, gdy o efektywności ekonomicznej chowu owiec, zaczęły decydować w dużym stopniu wskaźniki rozrodu pracownicy Zakładu dużą uwagę poświęcili temu problemowi. Wspólnie z pracownikami Wydziału Medycyny Weterynaryjnej i Polskiej Akademii Nauk prowadzono szeroko zakrojone badania nad fizjologią rozrodu owiec. Wówczas badania nad fizjologią rozrodu owiec ze szczególnym uwzględnieniem badań dotyczących: makromorfologii jajnika i stanów zapalnych macicy, cytologii śluzu macicznego, poziomu progesteronu krwi obwodowej prowadził zespół pod kierunkiem prof. S. Milewskiego. Powyższe badania i obserwacje posłużyły do wdrożenia systemu intensywnego użytkowania rozpłodowego owiec opartego na hormonalnej regulacji układu rozrodczego maciorek przy wykorzystaniu testu Chromo-gest, co w praktyce przyczyniło się do wyraźnego zwiększenia wskaźników rozrodu.

Pracownicy Katedry pod kierunkiem prof. W. Szczepańskiego brali też czynny udział w rozpoczętym w 1994 r. wieloletnim programie doskonalenia plenności owiec w Polsce, w tym owcy kamienieckiej poprzez dolew krwi tryków plennej owcy olkuskiej, czarnogłówki i owcy romanowskiej.

Transformacja ustrojowa na początku lat 90-tych, przejście z gospodarki planowej do wolnorynkowej, zaprzestanie dotowania przez Państwo produkcji wełny - dotychczas główny cel produkcji owczarskiej, spowodowały gwałtowny spadek pogłowia owiec w Polsce. Poprawę efektywności ekonomicznej i zahamowanie dalszego spadku pogłowia owiec zaczęto upatrywać w przestawieniu produkcji owczarskiej na względnie opłacalny mięsny kierunek użytkowania i maksymalizacji produkcji jagnięciny, przeznaczonej głównie na atrakcyjne, lecz wymagające rynki krajów Unii Europejskiej. Przy niedostatecznej populacji w kraju owiec ras mięsnych, zwiększenie ilości i poprawę jakości produkowanej jagnięciny zamierzano osiągnąć m.in. poprzez krzyżowanie towarowe regionalnych ras i odmian owiec z trykami ras wybitnie mięsnych.

W wieloletnich badaniach (1990-2005) dotyczących opracowania optymalnego wariantu krzyżowania rasowego celem poprawy cech tucznych, wartości rzeźnej i jakości mięsa jagniąt mieszańcowych zespół kierowany przez prof. H. Brzostowskiego starał się opracować optymalny wariant krzyżowania maciorek merynosa polskiego z użyciem tryków: czarnogłówki, ile de france i texela, maciorek owcy kamienieckiej z trykami: berrichon du cher, czarnogłówki i ile de france, maciorek owcy pomorskiej z trykami: berrichon du cher, czarnogłówki, ile de france, suffolk i texel. Oceniano wzrost i rozwój, cechy tuczne, wartość rzeźną i jakość mięsa jagniąt krzyżówkowych. Optymalne warianty krzyżowania przedstawiano w postaci ulotek i instrukcji wdrożeniowych kierowanych bezpośrednio do producentów owiec.

Logiczną konsekwencją związaną z oceną wartości rzeźnej i jakości jagnięciny pozyskiwanej z różnych wariantów krzyżowań były prowadzone pod kierunkiem dr hab. Z. Tańskiego badania dotyczące przedłużenia trwałości mięsa jagnięcego poprzez mrożenie (ok. –30^OC) lub modyfikowaną atmosferę gazów (80% N₂, 20% Co₂) i przechowywanie w odpowiednim czasie. Efektem tych badań było wykazanie, że stresogenny transport żywca jagnięcego powinien zostać ograniczony do minimum, a przedmiotem eksportu powinny być mrożone tusze lub półtusze natomiast jej wyręby pakowane w modyfikowanej atmosferze. Wydłużenie trwałości mięsa sprzyja gromadzeniu jego rezerw, podnosi jakość produkcji, przyczynia się do regulacji sezonowych wahań podaży i cen mimo sezonowości w rozrodzie owiec i cykliczności produkcji jagnięciny, wzbogaca i uatrakcyjnia międzynarodowy handel. Badania te stały się istotne dla nauki, a przede wszystkim dla praktyki owczarskiej i przemysłu mięsnego.

Do interesujących działań naukowych, mających duże znaczenie praktyczne, należą prowadzone przez zespół prof. S. Milewskiego badania dotyczące wpływu dodatku do paszy drożdży Saccharomyces cerevisae i β-1,3/1,6-Dglukanu na wydajność i skład mleka owiec, tempo wzrostu i rozwój umięśnienia jagniąt oraz parametry nieswoistej odporności humoralnej i komórkowej. Badania wykazały, że drożdże wpłynęły pozytywnie na pracę żwacza, poprawiły parametry wątrobowe (ASPAT i ALAT), podniosły odporność humoralną i komórkową owiec, zwiększyły produkcję mleka i udział nienasyconych kwasów tłuszczowych w tłuszczu mleka owiec. Badania te skutkowały stworzeniem „Instrukcji Wdrożeniowej” dotyczącej stosowania suszonych drożdży piwowarskich Saccharomyces cerevisiae w żywieniu owiec opublikowanej w 2015 r. przez WMODR w Olsztynie.

Profesor Stanisław Milewski, prowadził także badania dotyczące możliwości wykorzystania w hodowli owiec metod biofizycznych, tj. modulowanych sygnałów elektromagnetycznych jako stymulatorów produkcyjności, w których wykazał, żestymulacja maciorek karmiących jagnięta zwiększyła ich wydajność o 15% w okresie 70-dniowej laktacji. Jagnięta poddane stymulacji do wieku 70 dni życia charakteryzowały się szybszym tempem wzrostu i wyższymi wskaźnikami wartości rzeźnej aniżeli bez stymulacji.

Kolejnymi były badania dotyczące efektywności zastosowaniaw diecie owiec i kóz dodatku kwasu β-hydroksy-β-metylomasłowego (HMB) na wskaźniki odpornościowe (chemotaksja, fagocytoza, wybuch oksydacyjny granulocytów i monocytów w krwi obwodowej), które prowadzone byłypod kierunkiem prof. S. Milewskiego i dr inż. K. Ząbek. Badania wykazały znacznie wyższy poziom aktywności chemotaktycznej granulocytów i aktywność fagocytarną oraz wyższą wewnątrz komórkową aktywność zabijania granulocytów i monocytów stymulowanych concavaliną A (ConA) oraz lipopolisacharydem (LPS). Następnie zespół prof. S. Milewskiego, prof. J. Micińskiego i dr inż. K. Ząbek kontynuował badania dotyczące efektywnego wspomagania humoralnych i komórkowych mechanizmów obronnych cieląt, jagniąt oraz koźląt poprzez suplementację ich diety kwasem β-hydroksy-β-metylomasłowym (HMB) i najlepszej jakości siarą z pierwszego udoju oraz preparatem selenowym o długim okresie działania. W badaniach tych wykazano, że podniósł się status zdrowotny młodych ssaków otrzymujących suplementy co w efekcie przełożyło się na wyższe tempo wzrostu (wzrost masy ciała i przyrostów dobowych) co pozwoliło na wcześniejsze odłączenie potomstwa od matek (jagnięta i koźlęta). Uzyskane rezultaty wskazały, że iniekcyjne podawanie preparatu selenowego o długim okresie działania wpływa stymulująco na swoiste i nieswoiste mechanizmy obronne u jagniąt, zarówno humoralne jak i komórkowe. Warto zaznaczyć, że badania te spotkały się z dużym uznaniem, gdyż Zespół ten w 2021 roku otrzymał nagrodę w konkursie Ministra Edukacji i Nauki w ramach Regionalnej Inicjatywy Doskonałości za całokształt badań, pt. Efektywne wspomaganie humoralnych i komórkowych mechanizmów obronnych u zwierząt gospodarskich.

Od 2022 roku w Katedrze prowadzone są badania zespołowe pod kierunkiem prof. J. Micińskiego, które dotyczą różnego rodzaju suplementacji diety owiec. Jedno z takich badań dotyczyło wpływu suplementacji diety wybranymi 4 szczepami bakterii (Lactobacillus plantarum w 2 serotypach: AMT14 i AMT4; Bifidobacterium animalis AMT30 oraz Lactobacillus rhamnosus AMT15)na zmiany mikrobiologiczne, histologiczne oraz immunologiczne układu pokarmowego jagniąt rasy kamienieckiej. Badania te wykazały, że suplementacja diety wybranymi probiotykami wspomagała optymalny wzrost jagniąt, oraz miała pozytywny wpływ na odporność jagniąt, gdyż w badaniu zaobserwowano znaczący wzrost aktywności fagocytarnej, średniej liczby bakterii wyeliminowanych przez jeden fagocyt oraz wewnątrzkomórkowej aktywności zabijania granulocytów i monocytów stymulowanych PMA i E. coli. Oznacza to, że probiotyki w takim zestawie, są doskonałymi dodatkami paszowymi.

Kolejne badania prowadzone przez zespół prof. J. Micińskiego dotyczyły wpływu suplementacji diety selenino-tri-glicerydami na wskaźniki hematologiczne, biochemiczne oraz immunologiczne owiec rasy Kamienieckiej. Badania wykazały, że doustne podawanie selenino-tri-glicerydów jest skuteczną i bezpieczną formą suplementowania selenu, gdyż znacząco poprawia poziom selenu u owiec, a monitorowane parametry hematologiczne, biochemiczne i immunologiczne wskazały, że owce były zdrowe, a suplementacja nie miała negatywnego wpływu na funkcjonowanie organizmu.

Ponadto dr inż. Iwona Chwastowska-Siwiecka prowadzi badania dotyczące wpływu sposobu pakowania oraz czasu chłodniczego przechowywania na właściwości fizykochemiczne i cechy sensoryczne serów kozich, które wykazały istotny efekt interakcji obu czynników eksperymentalnych na wszystkie analizowane parametry serów. Stwierdzono, że pakowanie próżniowe w połączeniu z wkładkami pochłaniającymi MEGA CO₂ jest optymalną metodą pakowania serów kozich, podczas gdy optymalny czas przechowywania w chłodni wynosi 5 i 10 dni. Ponadto okres przydatności do spożycia serów kozich można wydłużyć poprzez stosowanie solanki w procesie produkcyjnym. Inne badania dotyczące właściwości fizykochemicznych i cech sensorycznych serów Ricotta pochodzących od różnych producentów wykazały, że jakość serów Ricotta dostępnych na rynku produktów mlecznych powinna być stale analizowana i monitorowana pod kątem wartości odżywczej, profilu kwasów tłuszczowych i jakości mikrobiologicznej ze względu na różne stosowane surowce (tj. mleko krowie, kozie, owcze lub bawole lub serwatkę mleczną), różne metody produkcji i warunki chłodniczego przechowywania tych produktów.

            Równie duże znaczenie mają badania prowadzone przez dr inż. Katarzynę Ząbek, które dotyczą wpływu wzbogacania jogurtów z mleka koziego i krowiego witaminą C, nasionami szałwii hiszpańskiej (chia) czy też aloesem. Badania wykazały, że jogurty wzbogacone w dodatki zostały dość pozytywnie ocenione przez respondentów. Spożywanie wzbogaconego jogurtu może być zdrowym, codziennym suplementem diety. W Polsce istnieje silna tradycja spożywania produktów z mleka krowiego, jednak produkty z mleka koziego są również obecne na rynku, a szersza dostępność jogurtów kozich chociażby z acerolą na rynku może być interesującą alternatywą dla konsumentów dbających o zdrowie, oferując im korzyści pro-zdrowotne płynące z mleka koziego, jogurtów i cennych związków bioaktywnych pochodzących z naturalnych składników. Ponadto w kręgu zainteresowań naukowych dr inż. Katarzyny Ząbek znajduje się behawiorystyka alpak ze szczególnym uwzględnieniem wpływu różnych czynników środowiskowych na zachowania tych zwierząt.

Katedra współpracuje również naukowo z dwoma Uniwersytetami w Kazachstanie, tj. z Uniwersytetem Baitursynova w Kostanay i Kazachskim Narodowym Uniwersytetem Rolniczo-Badawczym w Almaty. Prof. J. Miciński współuczestniczy w realizacji grantów pozyskanych na tych Uczelniach, które dotyczą przede wszystkimi badań prowadzonych na bydle:

1. Ocena zarodków w różnych stadiach rozwojowych pobranych od krów poddanych superowulacji różnych ras w północno-wschodnim Kazachstanie.
2. Oporność na antybiotyki i tworzenie biofilmu u Staphylococcus aureus izolowanego od krów mlecznych w stadium subklinicznego zapalenia wymion w północnym Kazachstanie.
3. Wczesna diagnostyka przyczyn brakowania krów rasy holsztyńskiej na podstawie genu hormonu wzrostu bydła (bGH) z polimorfizmem AluI oraz genu insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (bIGF-1) z polimorfizmem SnaBI.
4. Zwiększenie produkcji wołowiny w północnym Kazachstanie z wykorzystaniem zasobów genetycznych bydła ras mięsnych, tj. kazachska białogłowa, auljekolska, aberdeen angus przydatnych do krzyżowania towarowego.
5. Technologie opasu młodego bydła rzeźnego w Kazachstanie w zależności od rasy, regionu i żywienia.
6. Zastosowanie wermikompostu do odzyskiwania żyzności gleby w warunkach strefy sucho-stepowej i zwiększania wydajności traw przydatnych w żywieniu, bydła, owiec i kóz.

Szeroka tematyka badań prowadzonych od wielu lat w Katedrze świadczy o ścisłym powiązaniu z hodowcami i ich potrzebami rozwojowymi. Poza wartością poznawczą prowadzone w Katedrze badania naukowe posiadały znaczące walory aplikacyjne i były wyraźnie kierowane do konkretnych odbiorców. Swoje osiągnięcia pracownicy Katedry upowszechniali w formie ustnych doniesień na krajowych i zagranicznych konferencjach naukowych, prac popularno-naukowych, wdrożeń jak również na licznych wykładach i kursach prowadzonych dla hodowców i organizacji związanych z produkcją owczarską i koziarską. Uzyskane wyniki z przedstawionych badań były publikowane w wielu prestiżowych czasopismach naukowych z tzw. listy JCR.

 
Skład osobowy Katedry w 1976 roku

 Pracownicy Zakładu wraz z członkami Koła Naukowego.

Stoją od lewej: A.Kochanowski, S.Zapadka, dr. H.Brzostowski, J.Borkowski, M.Mackiewicz, W. Biedka, Z. Tański, D. Szych, doc. J.Bobrzecki, dr W.Szczepański, doc. A. Martyniak, doc. L.Mercik, dr J.Hyży

Skład osobowy Katedry w 2009 roku

Stoją od lewej: mgr inż. Bożena Zaleska (doktorantka), Ireneusz Bloch, mgr inż. Mirosława Kaliszczak, mgr inż. Jerzy Dzida,
dr hab. Stanisław Milewski,prof. UWM, prof. dr hab. Henryk Brzostowski, mgr inż. Katarzyna Kosińska (doktorantka), dr hab. Zenon Tański,

Skład osobowy Katedry w 2019 roku 

Stoją od lewej: prof. dr hab. Stanisław Milewski, Ireneusz Bloch, dr inż. Alicja Sobczak,
dr inż. Katarzyna Ząbek, prof. dr hab. Jan Miciński, mgr inż. Jerzy Dzida
                                                     

Skład osobowy Katedry w 2021 roku 

Stoją od lewej: mgr inż. Jerzy Dzida, prof. dr hab. Stanisław Milewski, dr inż. Alicja Sobczak,
prof. dr hab. Jan Miciński, dr inż. Katarzyna Ząbek, Ireneusz Bloch

Skład osobowy Katedry w 2025 roku

Stoją od lewej: dr inż. Katarzyna Ząbek, mgr lic. Olga Malanowska, dr inż. Iwona Chwstowska-Siwiecka,